marathi philosophy

"खाण तशी माती....आत तशी भाची... बाप तैसा बेटा....कुंभार तैसा लोटा...." अशा मराठीतील बरीच म्हणी प्रचलित आहेत....पूर्वी या म्हणी व्यवहारात होत्या...बोलण्यात होत्या.... पण आता फक्त पुस्तकात उरल्या आहेत....एक च वाक्य म्हणी च पण संपूर्ण आयुष्य वर्णन ..... पूर्वी 12बलुतेदार असायचे...18 पगड जाती.... प्रत्येकाचा व्यवसाय ठरलेला असायचा....आणि लोक तेच करण्यात धन्यता मानत....म्हणजे...जस की सोनाराचा मुलगा सोनार...गवळी चां मुलगा गवळी....म्हणजे आजोबा जे करत होते तेच वडील करताहेत...आणि मलाही परत तेच करायचय.....ते बीज त्या शिशु चे मनामध्ये आगदी गर्भास्थ असल्यापासून पेरले गेलेले असायचे.....म्हणजे काय ....पूर्वी ही गर्भसंस्कार व्हायचे.... पण वैचारिक फरक आहे....तेव्हा हा विचार होता ....की जे चालत आलाय तेच चालवायचं आहे..... पण कालांतराने... परिस्थिती सोबत विचार ही बदलले....नंतर हा विचार रुजू लागला की ....जे चालत आलेलं आहे ...ते आता बदलायच आहे....आणि ते आता इतकं बदललं गेलाय ...की पूर्वी कामावरून समजल जायचं....कोणत्या जाती पगड आहेत... पण आता तस नाही....कोणत्याही व्यक्तीला कोणताही बंधन नाही.....की व...

काही प्रश्नांना उत्तरे नसतात....तर बरीच उत्तरे नवीन प्रश्न निर्माण करतात.... उत्तराना प्रश्न पडणं possible आहे... पण प्रश्नांना परत प्रश्न का पडतात... खरें तर प्रश्न बघून उत्तर दिलं जातं.... पण त्या उत्तरातूनच एक नवीन प्रश्न तयार होत असतो....कदाचित उत्तर हवे असेल तर प्रश्नांना समजून घ्यावे लागेल ... पण कधी कधी....प्रश्न समजून ही उत्तर नाही समजत...मग काय उपयोग त्या उत्तरांचा..... पुढे काय होणार आहे.... माझ भविष्य काय.... माझ आयुष्य किती....असे काही प्रश्न असतात...ज्यांची उत्तरे ही गूढच असतात....कधी कधी उत्तरे ठाऊक असतात... पण प्रश्नांचा विसर पडतो.... विसरणारे प्रश्न आणि आठवणारे उत्तर यात साम्य शोधतो पण link लागत नाही....कदाचित लिंक लागते पण यात लिंक कशात आहे ....हेच विसरतो...link लावता लावता लक्षात येत की...आपण कुठेतरी दूर आलोय....जवळ जाण्यासाठी काहीतरी करावं लागेल...short cut टिकत नाही...आणि long cut साठी time नसतो....दूर दूर आल्यावर झालेली जाणीव ही चुकीचेच असते.... unfortunately त्याचा उपयोगच नसतो....लवकर झालेली जाणीव ..and राहिलेली उणीव भरून काढली की... पश्र्चाताप होत नाह...

" Life is all about a second chance " खरंच life second chance देते.....? ...may be...!... हेच answer येत...confirm हो किंवा नाही....अस येतच नाही....का..?...कारण तो second chance सर्वांना मिळेलच अस नाही... पण direct नसला तरी indirect second chance सर्वांनाच मिळत असतो......फक्त तो सर्वांनाच कळतो...अस नाही..... न मिळालेल्या first chance चां विचार करण्यात काहीच अर्थ नसतो... आणि निरर्थक गोष्टी करण्यात time waste नसतो करायचा....because wasted time and pasted love.... दोन्ही गोष्टी हाती नाहीत लागतं.... चुकून हाती लागल्या तरी त्यांचा काहीच उपयोग नसतो..... झाडाच्या प्रत्येक पानाला ठाऊक असत ...त्याला एक ना एक दिवस पिकून गळून पडायचं आहे.... पण  तरीही ते त्याच रोजच जीवन आनंदात जगात असत...वाऱ्याबरोबर डुलत असत.... कडक उन्हात ही आणि थंड गारा त ही ते..... आगदी आनंदाने डोलत असत.... Second chance means what..?   Don't know..... मरणाच्या दारातून परत आलेल्या व्यक्तीला समजते जीवनाची किंमत.... म्हणून प्रत्येकजण मरण्याचा ..&..त्यातून वाचण्याचा ..& ...त्यातून जीवन म्हणजे काय...?....शिकण्...

कधी कधी काही गोष्टींची सल मनात इतकी खटकत असते....की...मन मानायलाच तयार होत नाही की आपण त्यातून बाहेर पडले पाहिजे...... आपण नकळत काही चूक केलेली असते....चूक असते.... अपराध असतो...पाप असत ...काय असत माहीत नाही..... पण मन मात्र त्यातून बाहेर पडायलाच तयार होत नाही....काही गोष्टी व्यक्त करून .....मोकळे होता येत... पण काही गोष्टी अशा असतात...ज्या व्यक्त ही नाही करू शकत...आणि आव्यक्त भावनाच अशा असतात...ज्या कितीही काळ जाऊ दे....त्या मनात साचून असतात....लोक म्हणतात...व्यक्त होन सोप असत. पण मला वाटतं ...अव्यक्त राहण....आणि भावना मनात ठेवण कठीण असत....कारण काही गोष्टींची सल अशी असते ....जी व्यक्त केली तरी झळ लागते...आणि नाही व्यक्त केली तरी झळ लागते......ती लागणारी झळ इतर कोणाला नसते लागतं....ती झळ.....फक्त सोसणाऱ्या लाच लागते....मन तर सर्वांचाच सोशीक असत.... पण झळ लागून  जळालेली चामडी जशी व्रण सोडते ....तसच मनाच असत....एक ओरखडा त्याच्यावर कायम रहातो.....लोक म्हणतात वेळ जाईल तसे ओरखडे झालेले भरून निघतात... खर तर ओरखडे भरून निघतात ... पण सल नाही निघत.....जेव्हा सल नाही निघत...तेव्हा मन शांत र...

माझ्या एका friend साठी बनवली होती........ बाप. ...... ...... खरं तर आई विषयी लिहायला शब्द कमी पडतात.... आणि बापाविषयी लिहायला शब्द च सुचत नाहीत... कारण प्रेमाला नेहमीच कवितारुपी शब्दात बांधलं जातं...... पण तो बापच असा असतो ..की तो नाही शब्दात सामावू शकतो ..नाही त्या कवितांत.... आकाशातल्या त्या सूर्याप्रमाणे असतो तो बाप जो स्वतः तळ पतो पण आपल्या सूर्यमलेला कधीच आंधरात ठेवत नाही..... नारळ सारखा वरून जरी कठोर ..कणखर वाटत असला ...तरी त्याच्या मनमनातून त्याच्या मुलांसाठी गोड पाण्याचा झरा नेहमीच वाहत असतो.... मुलांचं आयुष्य मार्गी लावता लावता त्याची झालेली परवड... फक्त आपल्या मुलांच्या ईच्छा आणि स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी जो आपल आख्ख आयुष्य खर्च करतो तो असतो बाप.... स्वतःसाठी खर्च करताना फायद्याचा विचार करणारा बाप... मुलांसाठी मात्र आख्ख आयुष्य खर्च करून टाकतो... क्षितिजापलीकडले पसरलेल्या मुलांच्या या आंधरारुपी आयुष्यात... प्रकाशाचा एक किरण असतो बाप.... आई च विश्व असतात तिची मुले.... पण बापच आयुष्य च असतात ती... कारण तो जगत च असतो त्यांच्या सुखासाठी... मुलगी सासरी जाताना कोपऱ्यात बसून हुंदके दे...

अस म्हणतात लोक....जो भावनाशून्य असतो....तो अतिशय व्यवहारी असतो....आणि तो व्यवहारी असतो म्हणून तो भावनाशून्य असतो.....खर तर भावना ज्या मनुष्यामध्ये नाही....तो मनुष्य च असू शकतं नाही....कारण जेव्हा या देहाची निर्मिती झाली तेव्हाच....विचार ...आणि भावना ....या दोन्हींची ही निर्मिती सोबतच झाली....मनुष्य विचारांच्या आधीन असेल तर तो व्यवहारी असतो....आणि भावनांच्या आधीन असेल तर तो भावनिक असतो....मेंदू आणि हृदय....हे दोन्ही अवयव सगळ्यांच्या शरीरामध्ये त्याच जागी असतात....आणि त्यांचं कार्य ही प्रत्येक मानुष्यामध्ये सारखेच असते.... अस म्हणतात ज्यांचा मेंदू  तरबेज असतो लोकांना ओळखण्या मधे ते कधीही भावनेच्या दुनियेत धोका नाहीत खात..खर सांगायचं तर जेव्हा भावना ...व्यक्त होत असतात...आपल्याकडून ...किंवा इतर कोणाकडून ...तेव्हा तिथे हृदय तर कार्यरत असत च .... पण त्या भावनांना मार्ग मेंदू च देत असतो.... आपल्या आवतिभोवती आपण पाहतो....प्रत्येक रंगाला सुद्धा प्रत्येक एका भावणेशी जोडल गेलं आहे....जस की लाल रंग प्रेमाचा.... पांढरा...शांततेचा.....केशरी रंग त्यागाचा.....हिरवा रंग मानव आणि निसर्ग...

काही गोष्टी खूप प्रेरणादायी असतात.....काही खूप मन हेलावून सोडणाऱ्या असतात....निस्वार्थ जीवन जगावे....सांगणं खूप सोप असत..... पण जिथे आपल्या जन्माची सुरवात च स्वार्थाने झालेली असते....तिथे जीवन निस्वार्थी कस असू शकेल.....रोप लावल तरी ...ते आपण लावताना आशा धरून असतो की हे मला चांगली फळे देईल किंवा फुले देईल......कोणतीही वस्तू घेताना आपण पाहतो की ती कितपत माझ्या फायद्याची आहे.....विनामूल्य मिळणाऱ्या गोष्टीतही देनाऱ्याच स्वार्थ असतो....खर तर स्वार्थ म्हणजे.... स्व... अर्थ.... स्व म्हणजे सर्वस्व...म्हणजे आपण स्वतः.... स्व म्हणजे स्वयंभू.....स्वयंभू..... तसच जर पहायचं झालं तर...संत पूर्वी प्रवचने देत असत...कीर्तन करत असत.....त्यामागे सुद्धा त्यांचा एक स्वार्थ असायचा...की लोकांनी शिक्षित व्हावं ...त्यांचं आज्ञान दूर व्हावं.....ह्या स्वार्थी विचाराला निस्वार्थ सेवा म्हटल जात कारण....त्यात आहित कोणाचं नव्हत.... खरं तर लोक म्हणतात ज्याला संसार करायचंय त्याला स्वार्थी व्हावच लागतं....आणि ज्याला परमार्थ करायचंय तो संसार नाही करू शकत.......म्हणजे परमार्थ साधत असताना स्वार्थ नाहीसा होतो....

रोज सकाळी जसा सूर्योदय होतो....तसा सायंकाळी सूर्यास्त ही होतो.....सूर्योदय होतो....म्हणजे सूर्याचा उदय होतो.....रोज रोज तर तोच सूर्य येतो ना... मग....त्याला रोज रोज नव्याने उदय झाला अस का म्हणायचं.....रोज असतो तोच.... पण येतो नव्या ऊर्जेने ... चेतनेने.... प्रकाशाने... काल येऊन गेला होता म्हणून आज थोडा कमी..आणि उद्या त्यापेक्षाही कमी नाही येत तो.....रोज नव्याने येतो....म्हणून रोजच त्याचा उदय असतो....तसच तो अस्तास ही जातो....तो येतो तेव्हा ऊर्जेचा संचार होतो... पण तो अस्तास जातो...तसच....आपलीही ऊर्जा सायंकाळी थोडी कमी होऊन जाते... पण उद्या पुन्हा आपणही त्याच ऊर्जेने उठतो.....हो ना....ना ऊर्जा भिन्न आहे...ना कार्य....स्वतः ऊर्जेने परिपूर्ण राहून इतरांना ही....ऊर्जा देत राहण हेही हाच तर सांगतो..... पण जर त्याच्याकडून मिळणारी ऊर्जा जास्त झाली...किंवा आपण ती जास्त वेळ घेतली तर दोन्ही हानिकारक च आहे.....ऊर्जेचे वहन कमी कडून जास्त कडे अस नाही होत....ते नेहमी जास्त कडून कमी कडे होते.....आपल्याकडे एखादी गोष्ट जर जास्त असेल तर आपण संग्रह करतो....मनुष्य प्रवृत्ती आहे ती.... पण निसर्ग श...

पावसाअभावी शेतकरी पेरणी लवकर करत नाही.......परिणामी पिक मागास होतात.....मग वाट बघून शेवटी शेतकरी पेरणी करतातच... पण निसर्गाचं चक्र कधी कोणाला कळलय.....जेव्हा पेरणी होते...आणि बीज अंकुरणार असतो... कोंबातून बाहेर येणार असतो ....तेव्हाच धो धो...पाऊस पडतो.....एक दा नाही दोनदा नाही...खूपदा....आणि तो बहरून...फुटून....बाहेर येणारे जे कोंब असतात....ते तिथेच दडपतात...आणि ...आतल्या आत जमिनीत कुजून जातात...तो बहरणारा अंकुर ....कोंब म्हणून जन्माला येणारे बीज....जन्माला येण्याआधीच दडपून जात......त्याच अस्तित्व आत्ता सुरू होणार असत.... पण ते सुरू होण्याआधीच.....दडपून जात.....ते कितपत फळ देऊ शकाल असत....ते कितपत त्या शेतकऱ्याला समृध्द केलं असत...हे सगळं समजण्या आधीच त्याच अस्तित्व संपलं.....त्याला निसर्गाने संधीही नाही दिली की अस्तित्वात यायची आणि कर्तृत्व दाखवायची..... दडपण...... निसर्ग ही हेच सांगत असेल का....कोणत्याही गोष्टीचा जर अतिरेक झाला....तर तो अतिरेक दुसऱ्यांसाठी दडपण होऊ शकतो.....त्याला नसत माहीत....काय योग्य आहे...काय नाही...आपण कितपत बरसायला हवं..... पण तो बरसतो...त्याचा हेतू नसतो दडपवण्...

शिरवळ.... रखरख त ऊन.....असत....आजूबाजूला एक ही झाड नसत...आणि अचानक कुठूनतरी....एक ढग सावली घेऊन येतो....अस वाटत ...तो आपल्यासाठीच आलाय....त्या उन्हात ती थोड्या वेळासाठी ची जी सावली असते...तीही खूप थंडावा देऊन जाते..... रख रखं करणार मन....आणि शरीर थोड्या वेळासाठी का होईना शांत होतात..... आपल्या गावाकडे त्याला शिरवळ म्हणतात..... जी लोक शेतात काम करत असतात....त्यांना ती शिरवळ म्हणजे अमृततुल्य असते.....काम ही जलद होते...आणि चटके ही कमी बसतात... उन्हाचे... ती सावली सगळीकडे नसते...काही भागा पुरतीच असते...आणि काही वेळासाठी....... पण तरीही ती शिरवळ हवी हवी शी असते....जेव्हा रखं रखणाऱ्या उन्हात ...घामाच्या धारा येत असतात...आणि जवळ कशाचाच सहारा नसतो....तेव्हा ती थोड्या वेळासाठी आलेली सावली ......खूप समाधान देऊन जाते.... आजकाल अशी शिरवळ पाहायला मिळत नाही....अस म्हणतात....खर तर ती शिरवळ पाहायला आम्ही रखरखणाऱ्या उन्हात ही कधी असतो..... निसर्ग सुध्दा खूप माया करत असतो.... पण आपण कधी अनुभवत च नाही.....जो देतोय त्याच्याकडून आपण घ्यायला कमी पडतोय....आणि जे देण्यास असमर्थ आहेत....त्यांच्या क...

इंद्रधनुष्य.... Rainbow.... पाऊस पडुन गेल्यानंतर जेव्हा परत एकदा ऊन पडतं.....तेव्हा हा इंद्रधनुष्य दिसतो....निसर्गाचा एक चमत्कार.....पाण्याच्या थेंबावर जेव्हा सुर्याची किरणे पडतात ...तेव्हा आपल्याला आभाळाच्या पडद्यावर...हे इंद्रधनुष्य पाहायला मिळतं....7colour असलेली एक धनुष्याकृती प्रतिमा.... याच्यात फक्त पाण्याचं थेंब आणि सूर्याचा एक किरण ...दोघेच असतात....आणि दोघे मिळून एक चमत्कार घडवून आणतात जो फक्त पाहत बसावस वाटतं.....scintifically बघायचं झालं तर ...तिथे तीन phenomenon घडून आलेले असतात....reflection...refraction ... आणि dispersion.... एका medium मधून दुसऱ्या मधे जाण....जाताना नम्रपणे वाकून जाणे...आणि पुन्हा तिथून बाहेर पडताना...आपल्यासोबत खूप सारे रंग घेऊन बाहेर पडणे......जे आपल्याही आयुष्यात colour आहेत याची जाणीव करून देत...आणि ते colour दुसऱ्यांना ही दिले पाहिजेत हेही दर्शवत..... किती अद्भुत आहे हा संगम......जाताना तर गेलेली एक white म्हणजे पांढरी light.... पण जेव्हा बाहेर पडली तेव्हा स्वतःसोबत...खूप सारे रंग घेऊन आली.... हा phenomenon घडण्यासाठी.....ना वेळ शुभ लागत...

रोप .... काल सहज बागेत फिरत होतो बाहेर...तेव्हा पाहिलं...एक हिरवेगार...लुसलुशीत ....गवताचा कोंब हळूच जमिनीतून वर आलेला होता....खूप छान दिसत होत.....आजूबाजूची जमीन थोडी थोडी बाजूला सरत होती ....आणि तो गवताचा कोंब त्याच्या मानेवर मातीच थोड ओझ घेऊन जमिनीतून बाहेर आलेला......त्याला त्या मातीच ओ झ होतय अस नव्हत वाटत....उलट ...त्याने त्या मातीला किती सहज पेलून धरलाय अस वाटत होत....खूप च कोवळ...नाजूक होत ते....अशा या नाजूक जीवाला त्या मातीतून बाहेर येताना ची जी process होती त्याचा त्रास अजिबात नव्हता वाटत....उलट ते जोमाने बाहेर येत होत... तेव्हढा जोम...कस...त्या जमिनीने ही त्याला दिला होता.....ते जणू अलगद बाहेर येतय.... ते कुठं उगवले आहे...त्याच्या भोवती काय आहे....कोणती रोपे आहेत.... कसल वातावरण आहे...त्याला यातल काहीच माहीत नव्हत.... पण त्या जमिनीला माहीत होत....हे रोप कुठे जन्म घेतय...याच भविष्य काय असणार आहे....तिला हे सगळं माहीत असूनही तिने त्या रोपाला तिच्या उदरात असताना सगळ्या गोष्टी अगदी व्यवस्थित पुरवल्या....आणि त्याला अलगद पने ....बाहेर आणले..... ते रोप होत एक छोटंसं फुल...

पाणी...... पाणी म्हटल की आठवत ते म्हणजे प्रवाह.... जे वाहत असते...खळखळ त असते....वाट काढत पुढे जात असते....ज्याला पुढे जाण्यासाठी स्वतःचा मार्ग स्वतः निर्माण करावा लागतो....जेव्हा तो मार्ग निर्माण करतो ...तेव्हा तो मार्ग प्रवाह बनतो....ते पाणी प्रवाह निर्माण करून पुढे पुढे जात च असत.... पण सोबतच बाकीचे छोटे मोठे प्रवाह ही त्याला भेटतात.....आणि तो प्रवाह....वेग तर घेतोच पण पात्र...जागा ही व्यापत जातो....मग त्याला एक विशिष्ठ ओळख दिली जाते...त्यावरून त्याची गणना होते....पाण्याला ना आकार असतो...ना रंग ...ना चव.... आपल्याला जर भूक लागली तर आपण काहीही खाऊन भूक भागवू शकतो.... पण जर तहान लागली तर....एकमेव पाणीच आहे जे आपली तहान भागवू शकते.... आपण जेव्हा जन्माला येतो ...तेव्हा आपणही एक मोकळं पाणी असतो.... आपल्याला प्रवाह मिळतो...आणि आपण वाहत जातो..... प्रवाहात वाहत असतो तोवर ठीक असत.... पण प्रवाह आणि पात्र सोडून जर दुसरीकडे गेलो....तर त्याला पूर म्हणतात......जो सगळ्यांसाठीच चांगला नसतो...म्हणून पाण्याने पात्रात आणि प्रवाहात राहिलेले चांगल असत....हेच तर शिकवतो आपल्याला हा निसर्ग पात्...

क्षितिज..... ....जिथे पृथ्वी आणि आकाश.....म्हणजे धरती आणि आकाश जिथे भेटतात...त्या रेषेला...त्या ठिकाणाला...क्षितिज म्हणतात... हे एक अस ठिकाण आहे...जे आपण पाहू शकतो... पण तिथे जाऊ शकत नाही...आपण त्याच्या दिशेने चालू लागलो...की तेही हळू हळू पुढे जाते.....खूप खूप धावलो...तरी ते अजून तेव्हढाच लांब असत आपल्यापासून....खर तर धरती आणि आकाश....ही दोन वेगवेगळी टोके आहेत.....धरती ना वर जाऊ शकते....ना आकाश तिच्यासाठी खाली येऊ शकतो.... पण तरीही क्षितिज हा एक असा point आहे..जिथं अस वाटत...ते दोघे भेटलेत ....हा वास्तविक point असतो का....?...क्षितिज ....हा फक्त एक बिंदू आहे जिथे आपल्याला अस भासत की धरती आणि आकाश एक झाले आहेत..... पण खर तर तस नसत ते.... आपल्या आयुष्यात पण असे खूप क्षितिज असतात....जे आपण पाहत असतो....आपल्याला दिसत असतात... पण तसे ते नसतात.... रेल्वे चे रुळ....गाडीची दोन चाके...धरती आणि आकाश ...या काही गोष्टी अशा आहेत....ज्या कधीच एकत्र येऊ शकतं नाहीत....या जर एकत्र आल्या तर यांच्यामध्ये जे विश्व आहे ....त्याच अस्तित्व नष्ट होईल....त्यामुळे निसर्गाने काही गोष्टींसाठी काही निर...

लव्हाळा... संत तुकाराम महाराजांनी एका अभंगात म्हंटले आहे... लहानपण देगा देवा / मुंगी साखरेचा रवा //१//  एरावत रत्न थोर / त्यासी अंकुशाचा मार //२// जया अंगी मोठेपण / तया यातना कठीण //३// तुका म्हणे बरवे जाण / व्हावे लहनाहून लहान //४// महापुरे झाडे जाती /  तेथे लव्हाळ वाचती //५// शेवटच्या कडव्यात तुकाराम महाराजांनी सांगितले आहे...की...मोठं मोठी महापुरे येतात...तेव्हा नदितिरावर असणारी ...जी मोठी मोठी उंच झाडे असतात...ती त्या पुराच्या पाण्याने आडवी होतात... पण लव्हाळा हा असा आहे...जो कितीही पुर येऊ दे...किती दिवसही पाणी राहू दे... पण तो मरत अजिबात नाही...उलट पुराचे पाणी ओसरले की पुन्हा नव्याने उभा राहतो... त्या लव्हाळा च हेच तर वैशिष्ट आहे...की तो पाणी आले की त्या पाण्यासोबत खाली झुकतो...आणि पाणी गेले की पुन्हा उभा राहतो.... तुकाराम महाराज आपल्या अभंगातून सांगून गेले....की..कधी कधी परिस्थिती...आणि....माणसासमोर....थोड झुकाव ही लागतं....नाहीतर त्या झाडा प्रमाणे जर ताठ च राहिलो....तर...आपण ही कितीही मोठे असू दे...आपल्याला ही जमीनदोस्त व्हायला वेळ नाही लागणार.... आयुष्य छो...

कवडसा... पूर्वी कौलांची घरे होती....पत्र्याची घरे....तेव्हा....त्या पत्र्याला जिथे angel लावलेला असायचा तिथून....आणि कौलारू घराना कौलाच्या मधून....जेव्हा आतमध्ये अंधार असायचा...तेव्हा तिथून एक उन्हाची तिरीप आतमध्ये यायची....कधी दाट गर्द झाडी असायची त्या झाडीमध्ये ही अशीच एक तिरीप दिसायची.....त्या उन्हाच्या येणाऱ्या एका....प्रकाशाच्या रेषेला...कवडसा म्हणत..... पूर्ण अंधारात त्या कावडस्याचा फक्त उजेड दिसायचा....मग आम्ही पूर्वी त्याला हातात धरत धरत वर न्यायचो..कोण जास्त वर जातो अस खेळायचो....त्या कावडस्याच्या त्या प्रकाशाच्या रेषेत.....धूलिकण पण दिसायचे....आम्ही तेव्हा अप्रूप करायचो हे काय असत...हे काय असत...शाळेला चालल्यावर माहीत झालं...ते धूलिकण.....dust particles... आपल्या आयुष्यात पण असे खूप कवडसे असतात....जे आंधाऱ्या खोलीत एक प्रकाशझोत घेऊन येतात...खोली पूर्ण अंधारी वाटते.... पण त्या कवडस्याकडे पाहिलं की आशा वाटते...उजेड आहे वाटत अजून.....मनात ही कधी कधी खूप अंधार साचलेला असतो...तेव्हा कुठेतरी आठवणींचे कवडसे...आधार वाटू लागतात....जेव्हा शांत एका अंधाऱ्या खोलीत बसलेलो असतो...

आयुष्यातले रस्ते.... आयुष्य जगत असताना...खूप रस्ते येतात...जातात... वळणेही खूप येतात ..आणि जातात... पण प्रत्येक रस्ता ..आणि प्रत्येक वळण...हे आधीपेक्षा काहीतरी नवीनच असत.... आयुष्याची सुरुवात जेथे होते....तिथून..आपल्या प्रवासाची सुरवात होते...प्रवास सुरू झाला की...तो हळू हळू स्पीड घेऊ लागतो....मधे मधे...खूप स्पीड breaker येतात...आगदी तिथे प्रवासाची गाडी बंद देखील पडते... पुन्हा गाडीला start करण सोप नसत... पण हळू हळू प्रयत्न केल्यावर start होते....पुन्हा प्रवास सुरू होतो...या प्रवासात खूप लोक भेटतात... काही आपले होऊन जातात...तर काही...काही गोष्टी शिकवून जातात...काही आयुष्यभरासाठी सोबत राहतात...काही सोबती बनून जातात....ही गाडी अशीच सुरू असते...कुठे खड्डे आले तर ते चुकवावेही लागतात... पण खड्डे चुकवताना... तोल नाही जाऊ द्यायचा....नाहीतर गाडी कोसळूही शकते....कधी कधी..विचारांचे... भावनांचे...खूप ट्रॅफिक लागतं.... पण थोडा वेळ जाऊ द्यावा लागतो....मग ते ट्रॅफिक ही हळू हळु कमी होत....ट्रॅफिक कमी झालं...योग्य सिग्नल मिळालं की पुन्हा प्रवास सुरू होतो.....कधी कधी..रस्ता खूप चढ उताराचा य...

Seesaw... वजन तांगडी.... कोनिकोनी लक्षात ठेवले आहे.... कोणा कोणाला आठवतंय बघा....लहानपणी ..गावाकडे...आपण वजन तंगडी म्हणून कशाने खेळायचो... आपल्याला city मधे असतात तशा तर माहीतच नव्हतं...गावाकडे...एक मोठा दगड असायचं...त्यावर एक मोठी फळी ठेवायची आणि त्यावर दोन्ही बाजूला बसायचो आणि खेळायचो...पुन्हा तीच फळी उभी लावायची आणि घसरगुंडी खेळायची...मज्जा असायची ...कधी कधी...झाडाच्या मधे एक काठी टाकायचो ..आणि त्यावर बसून वजन तंगडी खेळायचो...किती आनंद असायचा....त्यावेळी साधने नव्हती ...निर्माण करायची ...खेळायची curiasity होती हौस होती....आनंदी रहण्यासाठी ...खेळण्यासाठी आपल्याला...साधने ...खेळणी लागतच नव्हती.... मुली.. जिबली,लंगडी,संसार,भातुकली,पकडपकडी,आईचे पत्र,झाडाला बांधलेला झोका....आंधळी कोशिंबीर असे बरेच खेळ खेळायचो...आता आठवतही नाहीयेत....  मुले.... Bat ball.. चिनी दांडू ...आबाधबी....पकडापकडी....लपाछपी.... आणि इतर बरेच झाड का पाणी...डोंगर का पाणी...सागरगोटे...झाडाला tayre च झोके...हुतूतू...त्यावेळी आम्हाला पतंग माहीत नव्हता फार...आम्ही दोरीला प्लास्टिक ची पिशवी बांधायचं आणि हात...

आज बाहेर गेलो होतो...तिथं पाहिलं मी....एक निवडुंग ...काटेरी निवडुंग...त्याला खूप काटे होते... आजकाल लोक त्याला एक शोभेचे झाड म्हणून घरात लावतात...त्याचा खरा उपयोग तर काहीच जणांना माहीत असेल.... हे निवडुंग हे एक medicinal plant आहे... पूर्वी प्लेग च्य गाठींवर याचा चिक लावला जायचा...याच्यामध्ये 38%राळ, 18%डिंक, 12%calcium hydroxide, 10%इतर घटक, 22% निवडुंग सत्व असत.... खर कारण निवडुंग घरात लवण्यामागच तर हे आहे की...निवडुंग carbon dioxide ची पातळी कमी करून तणाव कमी करण्यास मदत करत.... स्ट्रेस....तणाव कमी करण्यासाठी आजकाल लोक निवडुंग ला घरी लावत आहेत.... पूर्वी ...आम्ही लहान होतो तेव्हा...तो निवडुंग ओढया शेजारी पहायचो...त्याची फळे खायचो..काटे लागायचे...मग आई कडे यायचो रडत....आजकाल तो निवडुंग घरी लावावा लागतोय...म्हणजे पूर्वी तणाव बाहेर होता...निवडुंग ही बाहेर होता... पण आता तणाव घरात आहे म्हणून निवडुंग ही घरतच आले....पूर्वीची लोक बरोबर बोलायची...काटे असणार झाड घराभोवती लावयच नाही....खर तर ते अस का बोलायचे हे कधीच कोणाला समजल नाही....काटे असंनारी झाडे ही ती लांब ठेवायची आणि तणाव...

कुकरची शिट्टी वाजली ... अन मी भानावर आले...कुठे हरवले होते काय माहीत....भोवती घडणाऱ्या विश्वात नव्हते मी...कोणत्या विश्वात होते काय माहीत....विचाराचं विश्व ....हे सत्याच्या विश्वा पेक्षा ...आणि सत्या च विश्व हे भावनेच्या विश्वा पेक्षा खूप वेगळे असतात.... भावणे च्या विश्वाला ..वेदना  प्रेम ...आनंद ...दुःख समजत.... पण विचाराच्या विश्वाला हे सगळं काल्पनिक आणि निरुपयोगी वाटत....तर सत्यच विश्व हे निराळाच असत .....सत्य लपवून जास्त काळ लपून राहत नाही....भावना ह्या तर लपवताच येत नाहीत.... पण विचार ....आणि विचारांच विश्व खूप निराळं असत....कोण कस ..कधी..कुठे...काय... कोणाबद्दल...कसला विचार करत असेल ..हे आपण नाही सांगू शकत.....म्हणूनच एखाद्याच्या भावना समजन सोपय.... पण विचार नाही..... पण लोक उगाचच का म्हणतात काय माहीत...भावना कळली नाही...भावना कळत नाही....कदाचित भावना कळलेली असते ..... पण सगळ्यांचा व्यक्त होण्याचा अंदाज ....हा त्याच्या विचारावर असतो.....भावना विचाराच्या आधीन नसतात....नाही विचार भावनांच्या आधीन असतो.... पण... विचारावर भावनांना ...आणि भावनांना विचारावर जर आधीन होऊ दिलं तर.....त...

आज सकाळी भाजी नीट करत होते.... खरं तर खूप उशीर झाला होता...आणि भाजी खूपच त्रास देत होती...तरीही मी पटपट पटपट आवरायला बघत होते.....जवळपास होतच आली होती....भाजी खाताना छान लागते आरोग्यदायी असते .... पण नीट करताना नको होत...बायकांना समजत असेल हे......असो...ती भाजी लावताना आपण एक बी लावतो...त्याच्यापासून रोप येते मोठे होऊन ती भाजी होते आणि आपण तिला मुळापासून उपसून आणतो...आता हे तर सर्वांनाच माहिती आहे.... पण खर सांगू मला एक गोष्ट समजत नव्हती....जी गोष्ट त्या भाजीच्या बी असण्यापासून ते तिच्या बी येण्या पर्यंतच्या प्रवासात तिच्या सोबत असते....सोबत काय तर तिच्यामुळेच ती भाजी इथपर्यंत च अस्तित्व निर्माण करू शकलेली असते....त्या गोष्टीमुळे त्या भाजीचं पोषण झालेले असते....त्या गोष्टीमुळे च ती भाजी तग धरून असते....टिकून असते...त्या गोष्टी कडूनच तिला सगळ्या गोष्टी पुरवल्या जात असतात.....ती गोष्टच सगळ्यात शेवटी नकोशी असते....त्या गोष्टीचा काही उपयोगच नसतो...शेवटी....ती गोष्ट त्या भाजीपासून बाजूला केली जाते...जस की त्या गोष्टीचा भाजीसोबत काहीही संबंध नाही.....ती गोष्ट म्हणजे भाजीचं निबर द...

काल एक फुलपाखरू उडत उडत येऊन समोरच्या एका फुलावर बसले.....ते खूप छान ..नाजूक..रंगीबेरंगी होत...खूपच सुंदर होत ते....त्याच्याकडे फक्त पाहतच बसावे असे वाटत होत...ते खूपच आकर्षित करत होत...म्हणून मी हळूच त्याच्या जवळ गेले....तर ते उडून गेलं...ते जेथून उडल तेथे जाऊन पाहिलं ...तर मी स्तब्ध झाले.....ते फुलपाखरू त्याच्या छोट्या पिलाला सोडवण्यासाठी प्रयत्न करत होत ...ते बिचारे एका जाळ्यात ..कोष्ट्याच्या अडकल होत... पण त्याला बाहेर येताच येत नव्हत...ते पिल्लू जे होत...ते        काळ्या रंगाचं होत...आईसारखे ते काही फारसे आकर्षक नव्हत दिसत.... पण तरीही निरागस होत...त्याला निघायचं होत तिथून....त्याची आई त्याला सोडवायला आली की तीच सौंदर्य पाहून तिला पकडायला कोणी ना कोणी मुलगा याचाच....हे अस खूप वेळ सुरू होत.....मी तिथं जाण्याआधी म्हणजे ती वाचवत होती पिलाला... पण तिचं जे सौंदर्य होत ते आड येत होत....लोक पण तिला पकडायला यायचे ... पण ते पिल्लू अडकलेले दिसत असूनही त्याला सोडवण्यासाठी कोणी फारसे प्रयत्न करत नव्हते... कारण ते आकर्षक नव्हते आणि लोकांना त्याच्यात अजिबात रस नव्...

मेणबत्ती..... शांत जळत होती...लाईट नव्हती.... अंधार पडला होता.... सगळीकडेच अंधार होता....त्या अंधारात मेणबत्तीचाच सहारा होता....फार काळ वीज नव्हती जाणार... पण तरीही तो थोडासा काळही नकोसा वाटत होता....विजेची सवय इतकी जास्त झाली होती की आंधरात आता ५ मिनिटे राहणे ही मुश्किल वाटत होते....वीज नव्हती ...मेणबत्ती तीच काम करत होती.... पण अंधार असल्यामुळे मलाच काही काम सुचत नव्हते ..मग मी थोडेसे बाहेर गेले...gallary...balcony....terrace... आजकाल याचाच सहारा उरलाय.....थोडी हवा खावीशी वाटली की जायचं तिथं....गावाकडे असल की कस बर असायचं....थोडंसं बाहेर जाऊन फिरून यायचं... पण इथे ती सोय नव्हती....असो...लाईट नव्हती म्हणून बाहेर आले...गच्चीत...सगळीकडेच अंधार होता.....शांत होत वातावरण कशाचाच आवाज नव्हता मुळी....त्या शांततेत...गच्चीत उभी होते....तर अचानक आवाज आला वीज आली वीज आली...टीव्ही लावा ..मोबाईल चार्जिंग लावा...battery चार्जिंग लावा.....त्यावेळी क्षणभर अस वाटल उगाचच वीज आली....वीज नव्हती तर थोड्यावेळसाठी का होईना थोड शांत वातावरण अनुभवता येत होत.... पण...असो...लाईट आली आणि मी आतमध्ये निघून गेले......

काल संध्याकाळी असच फिरत होतो......हवा पण मंद मंद होती.....बोचरी थंडी होती..... अनोळखी शहरात....अनोळखी लोक आवती भोवती होती....आम्ही बस्स फिरत होतो.....walking.... लोक आनोळखी होते.....परिसर तर पूर्णच अनोळखी होता....तरी या सगळ्यात एक गोष्ट सारखी...कॉमन होती......ती म्हणजे.....space..... जागा....जागा म्हणजे भाड्याने किंवा विकत घेतो ती जमीन नव्हे.....जागा ....म्हणजे.... मनाच स्वातंत्र्य.....इथे सर्वांना स्वातंत्र्य होत....कोणावरही जबरदस्ती नव्हती की त्या व्यक्तीने माझ्यासोबत बोलायलाच हवे.....जबरदस्ती नव्हती की....मला respect द्यायलाच हवा.....ना कोणाला फरक पडत होता की कोणी काय घातलाय....कसा चाललाय....सगळे आपापल्या space मधे....होते....मी कोणाला विचारात नाही...कोणी मला विचारायचं नाही.....निवांत होते सगळे.. ईतकी space असुनही ...त्या आनोळखी ..लोकांमध्ये राहूनही.....एक कोरडेपणा जाणवत होता......ओलावा ....आणि कोरडेपणा.....मराठी मधील खूप strong words आहेत.....एक दाखवतो....माणूस किती परिपूर्ण आहे...आणि एक दाखवतो...तो आतून किती....मोकळा आहे....जो परिपूर्ण आहे त्याच्याजवळ आपेक्षांच ओझ नसतं...नाही स्वत...

आपण पाहिलं की  जेव्हा solute च प्रमाण हे solvent पेक्षा ही वाढत जात...... अगदी त्या solvent ला heat देण्याइतपत वाढत...तेव्हा त्या point la concentrated point म्हटल जात...म्हणजे तेव्हा ते solvent ..solute ला सामावुन घेणं बंद करत....तसच आपल्याही सहनशक्ती बद्दल आहे....तीही संपते...आपण थांबतो...आणि आपल्यालाही मग राग यायला सुरू होतो...जेव्हा राग अनावर होतो...म्हणजे solvent च solute ला सामावून घेणं बंद होत...तेव्हा तिथे दोन च पर्याय असतात....त्या तयार झालेल्या solution ला concentrated घोषित करन किंवा मग....पुन्हा त्या निर्माण झालेल्या solution मधे solvent च प्रमाण वाढविणे.....म्हणजे पाण्याचं प्रमाण पुन्हा वाढवणे......जस जस...हळू हळू...त्या पाण्याचं प्रमाण त्या solution मध्ये वाढत जाईल... तस तसे ...ते solution पुन्हा dilute होईल...आणि पुन्हा dilute झाल्यानंतर त्या solution मधे असणाऱ्या solvent ची power.. परत वाढेल... आपलं pn तसच आहे की ओ......आपण जर त्या concentrated...point मधून....स्वतःला dilute करून अलगद बाजूला करू शकलो .....तर ......

Sometimes ....काहीवेळा....एक illution.....निर्माण होत....खूप dilamatic.... असत ते.....कधी कधी तर खूपच confusing..... असत.....म्हणजे .....अस की.....water is the univarsal solvent.....okk....but when we start to add more and more and much more sugar into water.....then there is one point comes...at that point we need to heat that water... म्हणजे अशी वेळ येते की त्यावेळी त्या पाण्याला आपल्याला उष्णता द्यावी लागते...अजून साखरेला स्वतःमध्ये सामावून घेण्यासाठी.....उष्णता देऊनही एक point असा येतो...की ते पाणी साखरेला स्वतःमध्ये सामावून घेणं बंद करत........आपल ही तसच आहे की मग.....एखाद्या व्यक्ती कडून होणारी उपेक्षा आपण सहन करतो....सहन करतो....कधी कधी तर काही इतके सहनशील असतात स्वतःला त्रास करून घेतात.... पण सहन करतात....आणि एक concentrated point ..... असा येतो की ....तिथे पाण्याला सुद्धा थांबावं लागलं मग आपण तर nature's created toys आहोत.....आपण नाही थांबलो...तर आपल अस्तित्व तर संपेलच पण आपण solute आहोत....आणि solvent आपल्याला सामावून घेताय याचाही विसर solute ला पडेल आणि ती की chemistry आ...

एखाद्या द्रव पदार्थामध्ये दुसरा एखादा घटक जेव्हा पूर्णपणे विरघळून जातो...तेव्हा एक solution तयार होत....solution तयार होण्यासाठी solvent strong असावा लागतो....जस की water ... म्हणजे पाणी.....त्याच्यात सगळ्या गोष्टींना सामावून घ्यायची ताकद आहे....जेव्हा solvent strong असतो ...तेव्हा solute काहीही असू दे ...ते विरघळत च ... तस आपल पण हवं होत ना....आपण ही एक solvent व्हायला हवं.....म्हणजे कोणताही ...कसलाही..solute.... आला तरी आपण त्याला सामावून घेऊ शकलो असतो....जे science निसर्गात आहे....त्याचा शोध आपण घेतला...त्याचे experiments केले...pn te आत्मसात करता नाही आल आपल्याला.....